Theo chủ trương công bố năm 2025, từ năm 2026 hộ kinh doanh không còn nộp thuế theo phương pháp khoán mà chuyển sang tự kê khai theo doanh thu thực tế. Điều này không buộc hộ nào phải lên công ty, nhưng xoá đi lợi thế lớn nhất của hộ là sự đơn giản: đã phải ghi chép, xuất hoá đơn, kê khai, thì khoảng cách công việc giữa hộ và công ty TNHH nhỏ hẹp hơn trước nhiều.
Bài này giúp chủ hộ đặt hai lựa chọn cạnh nhau sau thay đổi đó. Cơ chế thuế cụ thể cho hộ kinh doanh, ngưỡng doanh thu, loại hoá đơn phải dùng đang được các văn bản hướng dẫn hoàn thiện; mọi điều về thuế dưới đây là nguyên lý, bạn cần kiểm lại với cơ quan thuế quản lý hoặc kế toán trước khi quyết định.
Hồ sơ người sáng lập: tiệm sửa xe và phụ tùng của anh Bình
Ví dụ giả định: anh Bình mở tiệm sửa xe máy kiêm bán phụ tùng ở một phường của tỉnh Thái Nguyên được mười năm, đăng ký hộ kinh doanh, nộp thuế khoán theo mức cơ quan thuế thông báo mỗi năm. Tiệm có hai thợ phụ, phụ tùng nhập từ vài đại lý trong vùng, khách chủ yếu là người đi xe quanh khu.
Gần đây có hai việc thay đổi. Một là tin bỏ thuế khoán: anh sẽ phải tự kê khai, giữ sổ, xuất hoá đơn cho khách. Hai là một công ty giao hàng có đội xe máy lớn muốn ký hợp đồng bảo dưỡng định kỳ, đòi hoá đơn và hợp đồng với bên bán là doanh nghiệp hoặc hộ có đủ chứng từ.
Anh Bình chưa từng giữ sổ sách bài bản. Nhiều phụ tùng nhỏ anh mua không lấy hoá đơn. Câu hỏi của anh rất thực tế: đằng nào cũng phải học kê khai, thì học theo kiểu hộ hay lập luôn công ty TNHH cho xong một lần.
Sau khi bỏ thuế khoán: việc phải làm ở hai khung
So sánh theo nguyên lý ở góc một tiệm nhỏ có vài người làm. Cột hộ kinh doanh mô tả hướng đã công bố; chi tiết áp dụng kiểm với cơ quan thuế quản lý.
| Việc | Hộ kinh doanh tự kê khai | Công ty TNHH một thành viên |
|---|---|---|
| Ghi chép | Sổ sách theo chế độ dành cho hộ, đơn giản hơn doanh nghiệp | Kế toán theo chế độ doanh nghiệp, có báo cáo tài chính năm |
| Hoá đơn bán ra | Hoá đơn điện tử, một số hộ dùng loại khởi tạo từ máy tính tiền tuỳ quy định | Hoá đơn điện tử của doanh nghiệp |
| Cách tính thuế | Chủ yếu tính trên doanh thu theo tỷ lệ của từng nhóm ngành, cơ chế đang được điều chỉnh | Thuế thu nhập doanh nghiệp tính trên lợi nhuận, thuế giá trị gia tăng theo phương pháp đăng ký |
| Chi phí đầu vào | Ít ảnh hưởng tới số thuế khi thuế tính trên doanh thu | Có hoá đơn, chứng từ đầy đủ thì được tính vào chi phí |
| Trách nhiệm với nợ | Chủ hộ chịu bằng toàn bộ tài sản | Trong phạm vi vốn điều lệ, nếu không bảo lãnh cá nhân |
| Người cần thuê | Có thể tự làm nếu được hướng dẫn | Thường cần kế toán dịch vụ hoặc kế toán riêng |
Dòng thứ ba và thứ tư quyết định nhiều nhất về tiền. Với cửa hàng biên lợi nhuận mỏng nhưng đầu vào có hoá đơn đầy đủ, thuế tính trên lợi nhuận thường phản ánh sát thực tế hơn thuế tính trên doanh thu. Với tiệm dịch vụ chủ yếu bán công sức, đầu vào ít, khác biệt có thể không lớn. Con số cụ thể chỉ ra được khi kế toán tính trên sổ thật của bạn.
Năm câu chủ hộ nên tự trả lời trước
Lãi trên mỗi đồng doanh thu là bao nhiêu? Anh Bình bán phụ tùng lãi mỏng, sửa xe lãi dày. Tách được hai mảng này trên sổ là bước đầu để biết khung thuế nào hợp với mình. Nếu đến giờ chưa ai tách, đó là việc nên làm trong ba tháng đầu năm 2026, dù chọn khung nào.
Đầu vào có lấy được hoá đơn không? Nếu phần lớn phụ tùng mua từ chỗ không xuất hoá đơn, chi phí đó công ty cũng không tính được. Lên công ty khi đầu vào còn lộn xộn là trả thêm chi phí kế toán mà không được lợi về thuế.
Khách có phải doanh nghiệp không? Hợp đồng bảo dưỡng đội xe là kiểu khách đánh giá cao việc bên bán là doanh nghiệp. Nếu khách hàng như vậy chiếm phần lớn doanh thu tương lai, đó là lý do mạnh để lên công ty.
Rủi ro trách nhiệm lớn tới đâu? Sửa xe có rủi ro khi xe hỏng phanh sau khi vừa sửa, gây tai nạn. Ở hộ kinh doanh, trách nhiệm bồi thường chạm tới tài sản gia đình. Bảo hiểm trách nhiệm và quy trình kiểm tra kỹ quan trọng ở cả hai khung, nhưng tấm chắn trách nhiệm hữu hạn chỉ có ở công ty.
Ai sẽ làm giấy tờ? Hộ kê khai, chủ hộ có thể tự học làm. Công ty thì gần như chắc chắn cần kế toán. Nếu trong nhà có người làm được, chi phí đó nhẹ hơn nhiều.
Khi ở lại hộ kinh doanh tự kê khai là đủ
Với nhiều tiệm nhỏ, ở lại hộ kinh doanh sau năm 2026 vẫn là lựa chọn hợp lý. Đó là khi khách chủ yếu là người tiêu dùng trả tiền ngay, không đòi hợp đồng với pháp nhân; khi việc kinh doanh không vay nợ lớn, không ký hợp đồng có phạt nặng; khi chủ hộ muốn giữ mọi thứ đơn giản và tự làm sổ được. Bỏ thuế khoán chỉ đổi cách tính và cách nộp; nó không tự làm cho hộ kinh doanh rủi ro hơn.
Một điểm cần nói rõ: chuyển sang kê khai là cơ hội tốt để tách tiền nhà khỏi tiền tiệm, dù ở lại hộ. Một tài khoản riêng cho tiệm, sổ ghi mỗi ngày, hoá đơn đầu vào lưu theo tháng. Nếu sau một hai năm tiệm lớn lên, việc lên công ty sẽ dễ hơn nhiều vì sổ sách đã có nền.
Theo cơ chế áp dụng đến nay, hộ kinh doanh có doanh thu dưới ngưỡng nhất định không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân; ngưỡng này đã và đang được điều chỉnh. Hỏi cơ quan thuế quản lý để biết tiệm của bạn đang ở bên nào của ngưỡng.
Bốn hiểu lầm quanh chuyện bỏ thuế khoán
"Lên công ty là thoát kiểm tra." Ngược lại, doanh nghiệp có báo cáo tài chính năm, quyết toán thuế, và cơ quan thuế có thể kiểm tra hồ sơ của doanh nghiệp theo quy định của Luật Quản lý thuế 2019. Khung công ty không che được sổ sách lỏng lẻo; nó chỉ làm lỗi sổ sách hiện ra rõ hơn.
"Hộ kinh doanh không cần giữ hoá đơn đầu vào." Khi thuế tính trên doanh thu, hoá đơn đầu vào ít ảnh hưởng tới số thuế, nhưng vẫn là bằng chứng nguồn gốc hàng hoá. Phụ tùng không rõ nguồn gốc là rủi ro riêng, không liên quan tới cách tính thuế.
"Đăng ký công ty với vốn lớn thì khách tin hơn." Khách doanh nghiệp xem năng lực giao hàng, hoá đơn và lịch sử làm ăn nhiều hơn con số trên giấy. Vốn điều lệ cao mà không góp đủ trong 90 ngày theo luật lại thành rắc rối cho chính chủ công ty.
"Đằng nào cũng kê khai, vậy hộ hay công ty như nhau." Khác ở cách tính thuế, chế độ kế toán, trách nhiệm với nợ và cách khách nhìn bạn. Bỏ thuế khoán làm hai khung gần nhau hơn về công việc giấy tờ, không làm chúng giống nhau.
Nếu chọn lên công ty: thứ tự hợp lý cho một tiệm đang chạy
Luật Doanh nghiệp 2020 có quy định cho hộ kinh doanh đăng ký thành lập doanh nghiệp, và Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017 có chính sách hỗ trợ cho hộ chuyển lên doanh nghiệp; mức hỗ trợ cụ thể hỏi cơ quan đăng ký và cơ quan thuế. Với một tiệm có khách hằng ngày, thứ tự gợi ý:
- Làm sạch đầu vào trước: chọn nhà cung cấp xuất hoá đơn, thanh toán qua tài khoản, lưu chứng từ ít nhất vài tháng trước khi chuyển.
- Kiểm kê hàng tồn, công cụ, máy móc của hộ; hỏi kế toán cách đưa sang công ty có chứng từ, bằng bán lại hay góp vốn.
- Đăng ký thành lập công ty TNHH một thành viên, ghi ngành nghề bao được cả sửa chữa và bán phụ tùng.
- Mở tài khoản công ty, đăng ký hoá đơn điện tử, ký hợp đồng lao động cho hai thợ phụ với công ty.
- Ký hợp đồng mới với khách doanh nghiệp bằng tên công ty; báo cho khách quen phương thức thanh toán mới.
- Chấm dứt hoạt động hộ kinh doanh và hoàn tất nghĩa vụ thuế của hộ theo hướng dẫn của cơ quan thuế.
Bước đầu tiên là bước hay bị bỏ qua nhất và cũng tốn ít tiền nhất. Một tiệm lên công ty với đầu vào sạch sẽ thấy lợi ngay từ quý đầu; một tiệm lên công ty với đầu vào lộn xộn sẽ thấy chi phí kế toán tăng mà thuế không giảm.
Lựa chọn của anh Bình
Anh Bình chưa lập công ty ngay. Sáu tháng đầu năm 2026, anh ở lại hộ kinh doanh, tự kê khai với sự hướng dẫn của một kế toán quen, chuyển dần sang mua phụ tùng có hoá đơn, tách sổ hai mảng sửa và bán. Hợp đồng với công ty giao hàng được ký dưới tên hộ với hoá đơn đầy đủ, sau khi hỏi khách có chấp nhận hay không.
Khi số liệu nửa năm cho thấy mảng bảo dưỡng đội xe chiếm phần đáng kể và có thêm khách doanh nghiệp hỏi, anh lập công ty TNHH một thành viên, chuyển hợp đồng và thợ sang công ty. Lúc đó sổ sách đã sạch, kế toán chỉ việc tiếp nhận.
Cách đi hai bước của anh Bình không phải là cách duy nhất. Có tiệm nên lên công ty ngay vì khách doanh nghiệp đã chiếm phần lớn, có tiệm ở lại hộ lâu dài là đúng. Điều chung là quyết định dựa trên sổ thật của chính mình chứ không dựa vào lời đồn về thuế. Nếu muốn có người lo trọn hồ sơ khi đã quyết lên công ty, bạn có thể để lại nhu cầu thành lập công ty ở khung cuối trang để Hữu Hạn liên hệ lại.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ thuế khoán có nghĩa là hộ kinh doanh phải lập công ty không?
Không. Bỏ thuế khoán đổi cách tính và nộp thuế của hộ sang tự kê khai, không xoá loại hình hộ kinh doanh. Hộ vẫn được giữ hình thức hiện tại nếu phù hợp. Kiểm lại hướng dẫn cụ thể với cơ quan thuế quản lý.
Hộ kinh doanh tự kê khai có phải dùng hoá đơn điện tử không?
Theo hướng đã công bố, hộ kê khai dùng hoá đơn điện tử, một số hộ dùng loại khởi tạo từ máy tính tiền tuỳ quy mô và ngành nghề. Quy định chi tiết đang được hoàn thiện, nên hỏi cơ quan thuế quản lý trước khi chọn nhà cung cấp hoá đơn.
Lên công ty TNHH thì thuế có chắc nhẹ hơn hộ kinh doanh không?
Không có câu trả lời chung. Công ty tính thuế trên lợi nhuận nên có lợi khi đầu vào có hoá đơn đầy đủ và biên lãi mỏng; nhưng công ty có thêm chi phí kế toán và nghĩa vụ báo cáo. Kế toán cần tính trên sổ thật của bạn.
Hộ kinh doanh chuyển lên công ty có được giữ tên tiệm cũ không?
Tên công ty phải theo quy định đặt tên doanh nghiệp và không trùng, không gây nhầm lẫn. Tên riêng của tiệm thường có thể dùng làm phần tên riêng của công ty nếu chưa ai đăng ký. Tra trên hệ thống đăng ký doanh nghiệp trước khi nộp.
Chuyển lên công ty rồi thì nghĩa vụ thuế cũ của hộ xử lý thế nào?
Hộ kinh doanh phải hoàn thành nghĩa vụ thuế của mình trước khi chấm dứt hoạt động, theo hướng dẫn của cơ quan thuế. Nợ thuế của hộ không tự chuyển thành nợ của công ty, nhưng cũng không mất đi. Hỏi cơ quan thuế quản lý về thứ tự thủ tục.
Lệ phí môn bài còn không khi lên công ty năm 2026?
Theo chủ trương công bố năm 2025, lệ phí môn bài được bãi bỏ từ năm 2026. Hãy kiểm lại với cơ quan thuế quản lý để biết văn bản áp dụng và thời điểm cụ thể.
