Hai vợ chồng cùng làm ăn có hai cách phổ biến: một người làm chủ sở hữu công ty TNHH một thành viên, người kia làm việc trong công ty; hoặc cả hai cùng là thành viên của công ty TNHH hai thành viên trở lên. Cách thứ nhất gọn hơn trong vận hành; cách thứ hai phản ánh đúng việc cả hai cùng góp và cùng quyết, và rõ ràng hơn khi gia đình có biến.
Luật Doanh nghiệp 2020 không cấm vợ chồng cùng là thành viên một công ty TNHH. Vì vậy câu hỏi không phải "được hay không", mà là cách nào hợp với cách hai người thật sự chia việc, chia quyền. Bài này đi từ một cặp vợ chồng cụ thể để so sánh, rồi chỉ những điểm nên thống nhất trước khi nộp hồ sơ.
Hồ sơ người sáng lập: tiệm bánh của anh Lộc và chị Trâm
Anh Lộc và chị Trâm (ví dụ giả định) mở tiệm bánh ở Cần Thơ bằng tiền tiết kiệm chung. Anh lo sản xuất, chị lo bán hàng, khách sỉ và sổ sách. Tiệm bắt đầu nhận đơn cho quán cà phê và công ty tổ chức sự kiện, nhiều khách đòi hoá đơn công ty, nên hai người quyết định lập công ty TNHH.
Người quen khuyên: "Để một người đứng tên cho nhanh, vợ chồng mà". Một người bạn khác khuyên ngược lại: "Cả hai cùng đứng tên cho công bằng". Cả hai lời khuyên đều có lý, nhưng không ai giải thích mỗi cách thay đổi điều gì trong việc ai ký, ai quyết, giấy tờ ra sao, và khi một người ốm nặng hoặc khi hai người không còn chung đường thì xử lý thế nào.
Điều cần nhớ trước khi so sánh: tiền góp vốn của anh Lộc và chị Trâm là tài sản chung. Dù chọn cách nào, giữa hai vợ chồng, phần vốn hình thành từ tài sản chung vẫn có thể là tài sản chung theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Lựa chọn loại hình chủ yếu thay đổi quan hệ của từng người với công ty.
Một điểm nữa thường bị bỏ qua: ngân hàng và đối tác lớn sẽ hỏi ai là người quyết định trong công ty. Với công ty một thành viên, câu trả lời là một người; với công ty hai thành viên, là hội đồng thành viên. Khi vay vốn, ngân hàng có thể đề nghị cả hai vợ chồng cùng ký, cùng bảo lãnh, bất kể ai đứng tên trên hồ sơ, vì tài sản bảo đảm thường là tài sản chung. Vì vậy cách chọn loại hình không thay thế được việc hai người cùng đọc và cùng hiểu những gì mình ký.
So sánh hai cách cho một cặp vợ chồng
Bảng so sánh theo nguyên lý của Luật Doanh nghiệp 2020; chi tiết thủ tục hỏi Phòng Đăng ký kinh doanh.
| Tiêu chí | Một người làm chủ TNHH một thành viên | Cả hai là thành viên TNHH hai thành viên trở lên |
|---|---|---|
| Ai có quyền quyết định trong công ty | Chủ sở hữu | Hội đồng thành viên gồm cả hai, biểu quyết theo phần vốn và điều lệ |
| Người còn lại | Có thể là nhân viên, giám đốc được bổ nhiệm, hoặc không có vai trò | Là thành viên, có quyền xem sổ sách, biểu quyết, nhận lợi nhuận theo phần vốn |
| Giấy tờ nội bộ | Quyết định của chủ sở hữu, gọn | Biên bản họp, nghị quyết hội đồng thành viên |
| Khi tỷ lệ 50/50 | Không phát sinh | Dễ bế tắc nếu bất đồng; cần viết trước cách gỡ |
| Khi thêm người ngoài góp vốn | Phải chuyển đổi sang loại hình nhiều thành viên | Tiếp nhận thành viên mới theo thủ tục thay đổi |
| Khi một người không còn tham gia | Nếu là người không đứng tên: công ty vẫn chạy; nếu là chủ: phức tạp hơn | Phần vốn của người đó xử lý theo điều lệ và luật về chuyển nhượng, mua lại |
Đáng chú ý là ô "Khi tỷ lệ 50/50". Nhiều vợ chồng chia đều vì thấy công bằng, nhưng chính tỷ lệ này khiến công ty đứng yên khi hai người bất đồng ở một quyết định lớn. Có thể vẫn chia đều vốn nhưng viết trong điều lệ ai có tiếng nói quyết định ở mảng nào.
Khi nào một người làm chủ là hợp lý
Một người làm, người kia có việc riêng. Nếu chỉ một người điều hành toàn thời gian, người kia làm công việc khác, thì công ty một thành viên phản ánh đúng thực tế. Quyền tài sản của người kia được bảo vệ ở tầng gia đình, không cần ở tầng công ty.
Người kia làm nghề bị hạn chế tham gia quản lý doanh nghiệp. Một số người như cán bộ, công chức, viên chức trong những trường hợp nhất định bị luật hạn chế việc thành lập, quản lý doanh nghiệp. Khi đó người còn lại đứng tên là lựa chọn đúng; mức hạn chế cụ thể cần kiểm với quy định áp dụng cho ngành của người đó.
Muốn quyết định nhanh. Công ty một thành viên không cần họp, biểu quyết. Với việc kinh doanh cần phản ứng nhanh, sự gọn nhẹ này có giá trị.
Muốn giới hạn rủi ro hành chính cho một người. Khi chỉ một người làm chủ và đại diện, người kia ít bị gắn với chức danh trên hồ sơ. Tuy vậy nếu người kia ký bảo lãnh hay thế chấp tài sản chung cho công ty, rủi ro vẫn quay về.
Khi nào cả hai cùng là thành viên là hợp lý
Cả hai cùng điều hành, cùng ra quyết định. Như anh Lộc và chị Trâm: mỗi người một mảng, quyết định lớn bàn cùng nhau. Ghi nhận cả hai là thành viên phản ánh đúng thực tế và cho mỗi người quyền chính thức với công ty.
Muốn quyền lợi của mỗi người rõ trên hồ sơ công ty. Khi chỉ một người đứng tên, người kia phụ thuộc vào luật hôn nhân và gia đình để bảo vệ quyền tài sản. Khi cả hai là thành viên, mỗi người có quyền trực tiếp theo Luật Doanh nghiệp 2020.
Có tài sản riêng của từng người góp vào. Nếu mỗi người góp một phần từ tài sản riêng, chẳng hạn tiền thừa kế, thì ghi nhận phần vốn riêng của từng người giúp phân định rõ hơn về sau.
Dự tính mời thêm người ngoài. Công ty đã ở dạng nhiều thành viên thì nhận thêm thành viên đơn giản hơn so với chuyển đổi từ một thành viên.
Thuế và chi phí vận hành: hai cách có khác nhau không
Ở tầng công ty, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và nghĩa vụ kế toán của công ty TNHH một thành viên và công ty TNHH hai thành viên về cơ bản giống nhau: cùng là doanh nghiệp, cùng khai, cùng nộp báo cáo tài chính. Chọn loại hình không làm thuế của công ty cao hay thấp hơn.
Khác biệt có thể nằm ở tầng cá nhân khi lợi nhuận được chuyển về. Theo hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân hiện hành, lợi nhuận mà chủ sở hữu cá nhân của công ty TNHH một thành viên nhận và lợi nhuận được chia cho thành viên của công ty nhiều thành viên có thể được xử lý khác nhau. Các quy định thuế thu nhập cá nhân lại đang trong giai đoạn sửa đổi, nên đừng chọn loại hình chỉ vì một lời đồn về thuế; hãy nhờ kế toán tính với con số dự kiến của gia đình bạn.
Về chi phí vận hành, công ty nhiều thành viên cần thêm giấy tờ nội bộ: biên bản họp, nghị quyết, sổ đăng ký thành viên cập nhật. Với hai vợ chồng, khối lượng này không lớn, nhưng nếu bỏ qua, quyền của từng người trở nên khó chứng minh khi có chuyện.
Năm điều vợ chồng nên thống nhất trước khi nộp hồ sơ
Dù chọn cách nào, những điểm sau nên được bàn và viết ra, càng sớm càng tốt, khi mọi thứ còn êm:
- Mỗi người góp bao nhiêu, từ nguồn tài sản chung hay riêng, và giấy tờ chứng minh nguồn gốc.
- Ai là người đại diện theo pháp luật, ai ký hợp đồng với ngân hàng, ai được uỷ quyền khi người kia vắng.
- Lương của mỗi người nếu cùng làm việc toàn thời gian, tách khỏi lợi nhuận được chia.
- Cách gỡ bế tắc nếu hai người bất đồng ở quyết định lớn: ai có tiếng nói cuối ở mảng nào, hay cần người thứ ba hoà giải.
- Điều gì xảy ra với phần vốn và vai trò của mỗi người nếu một người ốm nặng, qua đời, hoặc hai người chia tay; nội dung chi tiết về phần vốn khi ly hôn và thừa kế nên hỏi luật sư.
Những điều này nghe có vẻ khô khan với một cặp đang cùng khởi nghiệp, nhưng viết ra lúc êm ấm thường dễ hơn nhiều so với phải tranh luận khi đã có chuyện. Phần lớn có thể đưa vào điều lệ và một thoả thuận riêng giữa hai vợ chồng.
Lựa chọn của anh Lộc và chị Trâm
Sau khi bàn, anh Lộc và chị Trâm chọn công ty TNHH hai thành viên trở lên, mỗi người một nửa vốn. Để tránh bế tắc, điều lệ ghi: quyết định về sản xuất, thiết bị do anh Lộc quyết trong một hạn mức; quyết định về bán hàng, giá, khách sỉ do chị Trâm quyết trong hạn mức tương tự; vượt hạn mức thì cần cả hai đồng ý. Chị Trâm là người đại diện theo pháp luật vì chị làm việc với khách và ngân hàng nhiều hơn.
Họ cũng thống nhất mỗi người nhận lương cố định, lợi nhuận cuối năm chia theo vốn sau khi giữ lại một phần cho máy móc. Mọi khoản thu đi qua tài khoản công ty, kể cả khách lẻ quen. Đó không phải công thức cho mọi cặp vợ chồng, nhưng là một cách cho thấy chọn loại hình là bước đầu, còn viết ra cách vận hành mới là phần giữ công ty và gia đình cùng ổn định. Nếu muốn có người lo trọn hồ sơ, bạn có thể để lại nhu cầu thành lập công ty ở khung cuối trang để Hữu Hạn liên hệ lại.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng cùng góp vốn thành lập công ty TNHH hai thành viên có được không?
Được. Luật Doanh nghiệp 2020 không cấm vợ chồng cùng là thành viên công ty TNHH. Mỗi người là một thành viên với phần vốn góp riêng ghi trong sổ đăng ký thành viên. Quan hệ tài sản giữa hai người vẫn theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
Vợ chồng góp vốn chung thì ghi phần vốn của mỗi người thế nào?
Các bên tự thoả thuận tỷ lệ ghi trên hồ sơ công ty. Nếu tiền góp là tài sản chung, nên có văn bản thoả thuận giữa hai vợ chồng về việc phân chia này để tránh hiểu nhầm về sau. Hỏi luật sư hoặc công chứng viên về hình thức phù hợp.
Chồng là chủ công ty một thành viên, vợ làm kế toán thì có ổn không?
Về pháp lý có thể được, nhưng nên cân nhắc tính độc lập và quy định về người làm kế toán, kế toán trưởng trong Luật Kế toán 2015 với các trường hợp có quan hệ gia đình. Hỏi kế toán dịch vụ hoặc cơ quan thuế để biết vị trí nào không nên để người thân giữ.
Đang là TNHH một thành viên, muốn thêm vợ vào làm thành viên thì làm sao?
Chủ có thể chuyển nhượng hoặc tặng cho một phần vốn, hoặc công ty tiếp nhận vốn góp của vợ, rồi đăng ký chuyển đổi sang TNHH hai thành viên trở lên. Thủ tục và hệ quả thuế khi chuyển nhượng, tặng cho nên hỏi kế toán trước.
Hai vợ chồng cùng là thành viên thì có phải họp hội đồng thành viên không?
Có. Công ty TNHH hai thành viên trở lên quyết định các vấn đề quan trọng qua hội đồng thành viên. Với hai người, việc họp có thể đơn giản, nhưng nên có biên bản, nghị quyết lưu ở trụ sở cho những quyết định như chia lợi nhuận, thông qua báo cáo tài chính.
