Công ty TNHH vẫn nhận được tiền của nhà đầu tư thiên thần mà không cần đổi loại hình, theo một trong ba cách: nhận người đó làm thành viên bằng phần vốn góp mới, vay của người đó theo hợp đồng có điều khoản chuyển thành vốn góp về sau, hoặc hợp tác trên một dự án cụ thể mà không cho vào sở hữu. Cách nào hợp tuỳ vào việc nhà đầu tư muốn gì: muốn làm chủ cùng bạn, muốn chờ xem rồi mới quyết, hay chỉ muốn chia lời một mảng việc.
Bài này dành cho công ty TNHH nhỏ đang chạy, một người quen hay một khách hàng lâu năm ngỏ ý đầu tư, và người đó không đặt điều kiện chuyển sang cổ phần. Khi nhà đầu tư đòi chuyển đổi trước khi rót tiền là một tình huống khác, có bài riêng ở mảng thay đổi đăng ký.
Hồ sơ người sáng lập: xưởng làm đồ gỗ nội thất của anh Hưng
Ví dụ giả định: anh Hưng có công ty TNHH một thành viên làm bàn ghế gỗ cho quán cà phê và văn phòng nhỏ, xưởng ở Gia Lai, khu vực Quy Nhơn cũ. Đơn hàng tăng, anh cần thêm máy và vốn lưu động để nhận hợp đồng lớn với một chuỗi khách sạn. Ngân hàng đòi tài sản bảo đảm mà anh không muốn đem nhà ra thế.
Ông Toàn, một khách hàng cũ đã nghỉ hưu, từng làm quản lý ở một doanh nghiệp xây dựng, ngỏ ý góp một khoản tiền. Ông không định làm việc ở xưởng, nhưng muốn được biết tình hình và có phần khi công ty lãi. Ông cũng nói thẳng: chưa chắc xưởng sẽ lớn, nên muốn "thử một hai năm".
Anh Hưng phân vân ba điều. Nhận ông Toàn vào thì công ty một thành viên có còn là một thành viên không. Ông Toàn có quyền gì đối với những việc anh vẫn tự quyết. Và nếu sau này cần gọi thêm người nữa, cách làm hôm nay có chặn đường đi không.
Ba cách nhận tiền mà vẫn giữ khung TNHH
So sánh theo nguyên lý; hệ quả thuế và kế toán của từng cách hỏi kế toán, điều khoản hợp đồng nên có luật sư đọc.
| Cách | Nhà đầu tư nhận gì | Công ty thay đổi gì | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Nhận làm thành viên bằng phần vốn góp mới | Phần vốn góp, quyền biểu quyết, quyền chia lợi nhuận theo tỷ lệ | Tăng vốn điều lệ; công ty một thành viên chuyển thành TNHH hai thành viên, đăng ký thay đổi | Người muốn làm đồng chủ lâu dài |
| Vay có điều khoản chuyển thành vốn góp | Lãi và gốc theo hợp đồng, kèm quyền chọn đổi dư nợ thành phần vốn khi đủ điều kiện | Nợ phải trả trên sổ; khi chuyển đổi mới làm thủ tục tăng vốn, nhận thành viên | Người muốn chờ xem kết quả rồi mới quyết |
| Hợp tác trên một dự án | Phần lợi nhuận hay sản phẩm của riêng dự án theo hợp đồng | Không đổi sở hữu; phải hạch toán riêng phần dự án | Người chỉ muốn tham gia một đơn hàng, một mảng việc |
Với ông Toàn, cách thứ hai khớp nhất với câu "thử một hai năm". Nhưng nó cũng là cách dễ viết hỏng nhất, vì phải định trước giá quy đổi, điều kiện quy đổi và chuyện gì xảy ra nếu công ty không trả nổi khoản vay. Cách thứ nhất rõ ràng và đơn giản nếu ông Toàn đã chắc muốn làm đồng chủ.
Nhận làm thành viên: anh Hưng nhường những quyền gì
Khi ông Toàn góp vốn và trở thành thành viên, công ty chuyển từ TNHH một thành viên sang TNHH hai thành viên trở lên. Thẩm quyền quyết định những việc lớn chuyển từ một mình chủ sở hữu sang hội đồng thành viên, gồm anh Hưng và ông Toàn. Luật Doanh nghiệp 2020 quy định những việc thuộc hội đồng thành viên và tỷ lệ cần để thông qua; điều lệ có thể quy định cụ thể hơn trong khuôn khổ luật.
Ông Toàn, dù nắm phần nhỏ, có những quyền mà anh Hưng không lấy đi được bằng thoả thuận miệng: được dự họp và biểu quyết, được xem sổ sách và báo cáo tài chính, được chia lợi nhuận khi công ty đã hoàn thành nghĩa vụ thuế và tài chính, được ưu tiên góp thêm khi công ty tăng vốn, được ưu tiên mua khi một thành viên khác bán phần vốn. Trong một số trường hợp phản đối nghị quyết về các việc lớn, thành viên còn có quyền yêu cầu công ty mua lại phần vốn của mình theo luật.
Đây không phải chuyện xấu. Một nhà đầu tư có kinh nghiệm quản lý được quyền xem sổ là một người kiểm tra miễn phí. Chỉ là anh Hưng cần biết trước để không bất ngờ khi lần đầu phải mời họp, ghi biên bản cho một việc trước đây anh tự quyết trong năm phút.
Định giá: tiền của ông Toàn đổi lấy bao nhiêu phần
Không có công thức luật định. Luật không quy định một công ty nhỏ đáng giá bao nhiêu. Tỷ lệ là kết quả thương lượng giữa anh Hưng và ông Toàn, dựa trên tài sản, lợi nhuận, đơn hàng đang có và triển vọng.
Vốn điều lệ không phải giá trị công ty. Con số trên giấy đăng ký là số vốn đã góp, không phản ánh xưởng đang làm ăn ra sao. Nếu xưởng đã tạo ra giá trị lớn hơn số vốn ban đầu, ông Toàn có thể góp một khoản tiền lớn hơn phần vốn điều lệ tương ứng. Phần chênh được ghi nhận thế nào trên sổ, hỏi kế toán trước khi chốt.
Ví dụ giả định. Công ty có vốn điều lệ một tỷ đồng, cả hai đồng ý xưởng hiện đáng ba tỷ. Ông Toàn góp một tỷ để lấy một phần tư công ty, nghĩa là sau khi góp, anh Hưng giữ ba phần tư. Phần vốn điều lệ ông Toàn được ghi nhận và cách hạch toán phần còn lại do kế toán hướng dẫn; con số chỉ để minh hoạ cách nghĩ.
Đừng để định giá mơ hồ. Nếu hai bên chỉ thống nhất "ông góp bao nhiêu thì được bấy nhiêu phần trên vốn điều lệ", anh Hưng đã cho không ông Toàn một phần giá trị xưởng mà anh dựng mấy năm qua. Ngược lại, định giá quá cao làm nhà đầu tư thấy bị ép và quan hệ bắt đầu bằng nghi ngờ.
Những điều phải viết ra trước khi nhận tiền
Dù chọn cách nào, một văn bản thoả thuận đầu tư ngắn gọn, rõ ràng tránh được phần lớn tranh chấp về sau. Những mục nên có:
- Số tiền, thời điểm chuyển, chuyển vào tài khoản công ty, không qua tài khoản cá nhân của anh Hưng.
- Hình thức: góp vốn, cho vay có điều khoản chuyển đổi, hay hợp tác dự án; mỗi hình thức kéo theo bộ giấy tờ khác.
- Tỷ lệ sở hữu sau khi góp, hoặc công thức quy đổi nếu là khoản vay.
- Những việc cần cả hai đồng ý ngoài những việc luật đã quy định cho hội đồng thành viên.
- Ông Toàn được nhận báo cáo gì, bao lâu một lần.
- Lương của anh Hưng với tư cách người điều hành, tách khỏi phần lợi nhuận chia theo vốn.
- Đường ra: ông Toàn muốn rút sau vài năm thì ai mua, giá xác định theo cách nào; anh Hưng có quyền mua lại trước không.
- Nếu sau này có nhà đầu tư lớn hơn đòi chuyển sang cổ phần, ông Toàn có cam kết cùng biểu quyết thông qua trong những điều kiện nào.
Mục cuối hay bị bỏ qua vì xa. Nhưng nếu không có nó, một thành viên nhỏ có thể làm chậm cả một vòng vốn lớn chỉ vì chưa được hỏi ý kiến đúng cách.
Bốn sai lầm hay gặp khi nhận tiền của người quen
Nhận tiền trước, giấy tờ tính sau. Tiền đã vào xưởng, máy đã mua, rồi hai bên mới ngồi bàn ông Toàn được bao nhiêu phần. Lúc đó người cầm tiền ở thế yếu, người đã chi tiền ở thế khó, và mọi con số đều bị nhìn qua lăng kính "đã lỡ rồi". Thoả thuận nên ký xong trước khi chuyển đồng nào.
Gọi khoản vay là góp vốn, hoặc ngược lại. Trên miệng thì nói "ông góp vào xưởng một ít", trên giấy lại ghi là cho vay, hoặc không ghi gì. Khi công ty lãi, nhà đầu tư đòi chia như thành viên; khi công ty lỗ, họ đòi trả như chủ nợ. Mỗi đồng phải có đúng một tên gọi, khớp giữa hợp đồng, chứng từ chuyển tiền và sổ kế toán.
Hứa phần trăm trên doanh thu. Một số chủ xưởng hứa trả nhà đầu tư vài phần trăm trên mỗi đơn hàng cho dễ hiểu. Cách này bỏ qua chi phí, nên khi biên lợi nhuận mỏng, công ty trả tiền cho nhà đầu tư cả khi đang lỗ. Chia theo lợi nhuận, hoặc trả lãi vay cố định, thường bền hơn.
Quên kế toán. Khoản góp, khoản vay hay khoản hợp tác đều phải vào sổ đúng cách và có thể kéo theo nghĩa vụ thuế, chẳng hạn khấu trừ thuế trên tiền lãi trả cho cá nhân. Báo cho kế toán trước khi ký, đừng đưa hợp đồng đã ký rồi nhờ "hạch toán giúp".
Lúc nào nên tính sang cổ phần
Khung TNHH đủ cho một hai nhà đầu tư thiên thần là người quen, cùng muốn đồng hành lâu dài với xưởng. Nó bắt đầu chật khi số người góp vốn tăng lên đều đặn, khi nhà đầu tư cần một loại quyền khác với nhà sáng lập như ưu tiên nhận lại tiền trước khi công ty bán hay giải thể, hoặc khi kế hoạch là gọi tiếp nhiều vòng. Những thứ đó công ty cổ phần có công cụ sẵn; công ty TNHH phải dựng bằng thoả thuận riêng, khó thực thi hơn.
Một dấu hiệu khác: nhà đầu tư thứ hai, thứ ba đều hỏi cùng một câu "sau này bán lại phần này thế nào". Ở công ty TNHH, mỗi lần bán ra ngoài phải chào thành viên còn lại trước. Với vài người quen, đó là tấm lưới giữ công ty khỏi người lạ. Với một nhóm nhà đầu tư đang tính đường thoái vốn, đó là lực cản.
Anh Hưng chọn cách vay có điều khoản chuyển đổi trong hai năm, có luật sư soạn, khoản vay chuyển vào tài khoản công ty, ông Toàn nhận báo cáo quý. Nếu sau hai năm cả hai cùng muốn, ông Toàn chuyển thành thành viên, công ty thành TNHH hai thành viên. Mọi con số và lựa chọn trong ví dụ này là giả định; tình huống của bạn cần được luật sư và kế toán xem riêng.
Câu hỏi thường gặp
Công ty TNHH một thành viên nhận thêm người góp vốn thì phải làm gì?
Công ty phải tăng vốn điều lệ bằng phần góp của người mới và chuyển thành công ty TNHH hai thành viên trở lên, rồi đăng ký thay đổi với Phòng Đăng ký kinh doanh. Thành phần hồ sơ và thời hạn kiểm lại tại thời điểm làm.
Nhà đầu tư thiên thần góp ít vốn có quyền phủ quyết không?
Riêng phần vốn nhỏ thì thường không đủ để chặn các nghị quyết. Nhưng điều lệ và thoả thuận đầu tư có thể yêu cầu sự đồng ý của nhà đầu tư cho một số việc. Mỗi quyền như vậy cần cân nhắc kỹ vì nó trói cả nhà sáng lập.
Vay của cá nhân rồi chuyển thành vốn góp có hợp pháp không?
Về nguyên lý, công ty được vay của cá nhân theo hợp đồng và lãi suất trong giới hạn Bộ luật Dân sự 2015. Việc chuyển dư nợ thành vốn góp thực hiện bằng thủ tục tăng vốn, nhận thành viên. Nên có luật sư soạn để điều khoản thực thi được.
Tiền nhà đầu tư chuyển vào tài khoản cá nhân của giám đốc có được tính là góp vốn không?
Rất khó chứng minh. Tiền góp vốn hoặc tiền cho công ty vay nên chuyển thẳng vào tài khoản đứng tên công ty, nội dung ghi rõ. Tiền qua tài khoản cá nhân dễ bị coi là giao dịch riêng giữa hai người và gây tranh chấp.
Hợp tác dự án với nhà đầu tư có cần đăng ký gì không?
Hợp đồng hợp tác kinh doanh giữa công ty và cá nhân trong nước nhìn chung không làm thay đổi đăng ký doanh nghiệp. Tuy vậy, cách chia lợi nhuận và nghĩa vụ thuế của từng bên cần ghi rõ; hỏi kế toán trước khi ký.
Nhà đầu tư muốn rút vốn sau hai năm thì công ty có phải trả lại tiền không?
Nếu là thành viên, họ thường rút bằng cách bán phần vốn, chào thành viên còn lại trước. Công ty chỉ mua lại trong các trường hợp luật quy định hoặc theo thủ tục giảm vốn. Đường ra nên viết sẵn trong thoả thuận đầu tư.
