Luật Doanh nghiệp 2020 đặt nguyên tắc thành viên công ty TNHH được chia lợi nhuận tương ứng với phần vốn góp, sau khi công ty đã nộp đủ thuế và hoàn thành nghĩa vụ tài chính. Vì vậy, muốn người góp ít tiền nhưng làm nhiều được hưởng nhiều hơn, cách an toàn thường không phải là ghi một tỷ lệ chia lãi khác vào biên bản, mà là trả công cho phần việc họ làm, hoặc điều chỉnh chính tỷ lệ vốn góp. Điều lệ có được quy định khác đi hay không là điểm nên hỏi luật sư trước khi viết.
Ví dụ giả định: anh Tuấn và hai người bạn lập công ty TNHH tổ chức sự kiện ở TP Hồ Chí Minh. Anh Tuấn góp sáu mươi phần trăm vốn nhưng vẫn đi làm chỗ khác; anh Long góp hai mươi phần trăm và điều hành toàn thời gian; chị My góp hai mươi phần trăm, lo khách hàng nửa ngày. Cuối năm có lãi, anh Long thấy chia sáu – hai – hai là không công bằng. Bài này đưa ra những đường đi để ba người thống nhất mà không làm sai luật.
Vì sao luật gắn lợi nhuận với vốn góp
Trong công ty TNHH, phần vốn góp là thước đo quyền lợi và trách nhiệm của mỗi thành viên. Người góp nhiều vốn chịu rủi ro mất nhiều hơn nếu công ty thua lỗ, nên được hưởng phần lợi nhuận tương ứng. Cùng một thước đo ấy cũng quyết định sức nặng lá phiếu khi biểu quyết, phần tài sản được chia khi giải thể. Luật Doanh nghiệp 2020 giữ sự nhất quán này để quan hệ giữa các thành viên có một gốc rõ ràng.
Công sức không nằm trong thước đo đó. Một người làm việc mười hai giờ mỗi ngày cho công ty không vì thế mà có thêm phần vốn. Luật không coi nhẹ công sức, nhưng xử lý nó qua một kênh khác: công ty trả lương, thù lao, thưởng cho người làm việc. Khoản đó là chi phí của công ty, được trả trước khi tính ra lợi nhuận để chia.
Nhiều nhóm bạn bỏ qua sự phân biệt này lúc mới lập, rồi đến khi có lãi mới thấy bất công. Cách sửa không phải là phá thước đo, mà là dùng đúng kênh cho từng thứ: tiền vốn hưởng lợi nhuận, công sức hưởng thù lao.
Bốn cách để phần của người làm nhiều tăng lên
Mỗi cách có điều kiện và hệ quả riêng. Bảng chỉ nêu nguyên lý; khi chọn, ba thành viên nên hỏi kế toán về thuế và luật sư về giấy tờ.
| Cách làm | Cơ chế | Điểm cần cân nhắc |
|---|---|---|
| Trả lương, thù lao cho thành viên điều hành | Anh Long nhận lương giám đốc theo thị trường, chị My nhận thù lao theo phần việc | Giảm lợi nhuận còn lại để chia; khấu trừ thuế thu nhập cá nhân; ghi bằng nghị quyết |
| Thưởng theo kết quả | Một phần lợi nhuận trước thuế được dành làm thưởng cho người điều hành theo công thức | Cần quy chế thưởng rõ, ký trước khi năm bắt đầu; hỏi kế toán điều kiện tính vào chi phí |
| Điều chỉnh tỷ lệ vốn góp | Anh Tuấn chuyển nhượng một phần vốn cho anh Long, hoặc anh Long góp thêm vốn | Làm thủ tục chuyển nhượng hoặc tăng vốn, đăng ký thay đổi; ảnh hưởng quyền biểu quyết |
| Ghi tỷ lệ chia khác trong điều lệ | Viết thẳng tỷ lệ chia lợi nhuận khác tỷ lệ vốn | Có nguy cơ không phù hợp nguyên tắc luật; phải hỏi luật sư trước, không tự làm |
Phần lớn nhóm nhỏ dùng kết hợp hai cách đầu: trả lương sòng phẳng cho người điều hành, thêm một quy chế thưởng, còn lợi nhuận cuối cùng chia theo vốn. Cách này giữ được thước đo, mà người làm nhiều vẫn nhận nhiều hơn.
Tính lại năm vừa rồi theo cách trả lương
Ví dụ giả định: năm đầu công ty có lợi nhuận sau thuế ba trăm triệu đồng, chưa trả lương cho ai trong ba người. Chia theo vốn, anh Tuấn nhận một trăm tám mươi triệu, anh Long và chị My mỗi người sáu mươi triệu. Anh Long làm cả năm, nhận sáu mươi triệu, thấp hơn nhiều so với lương một người điều hành tương đương ngoài thị trường.
Nếu ngay từ đầu năm, ba người đã ký nghị quyết trả anh Long một mức lương, chị My một khoản thù lao theo số ngày làm việc, thì các khoản đó là chi phí, lợi nhuận còn lại nhỏ hơn và chia theo vốn. Anh Long nhận lương cả năm cộng hai mươi phần trăm lợi nhuận còn lại; anh Tuấn nhận ít lợi nhuận hơn, nhưng đổi lại có người điều hành ổn định. Tổng thu nhập mỗi người phản ánh cả vốn lẫn công.
Năm đã qua thì khó trả lương hồi tố cho đúng. Ba người có thể thống nhất để anh Long nhận phần bù qua một cách hợp lệ khác do kế toán đề xuất, rồi áp dụng cơ chế lương từ năm sau. Điều quan trọng là thống nhất bằng văn bản trước khi tiền được chia, không phải sau.
Điều kiện chia lợi nhuận ai cũng phải kiểm
Công ty kinh doanh có lãi. Lãi ở đây là lợi nhuận sau thuế theo báo cáo tài chính, không phải tiền đang có trong tài khoản. Có những năm tài khoản nhiều tiền nhưng sổ sách vẫn lỗ lũy kế.
Đã hoàn thành nghĩa vụ thuế và nghĩa vụ tài chính. Thuế phải nộp đã nộp, các nghĩa vụ khác theo luật đã làm. Chia lãi khi còn nợ thuế là sai thứ tự.
Sau khi chia vẫn trả đủ nợ đến hạn. Luật Doanh nghiệp 2020 đặt điều kiện này để bảo vệ chủ nợ. Nếu chia xong mà công ty không trả nổi nhà cung cấp, khoản chia có thể bị đòi lại.
Có quyết định chia hợp lệ. Việc chia lợi nhuận do hội đồng thành viên quyết định theo thẩm quyền; thể thức họp, tỷ lệ thông qua có trong luật và điều lệ, không bàn chi tiết ở đây.
Khấu trừ thuế khi chi trả. Phần lợi nhuận chia cho thành viên cá nhân chịu thuế thu nhập cá nhân từ đầu tư vốn, công ty khấu trừ khi trả. Hỏi kế toán chứng từ cần lập.
Ba người ngồi lại: trình tự một buổi thống nhất cách chia
Thảo luận chuyện tiền giữa bạn bè dễ trôi sang cảm xúc. Một trình tự rõ giúp buổi nói chuyện đi tới kết quả.
- Mỗi người viết ra mình đang đóng góp gì: vốn, số giờ làm mỗi tuần, khách hàng mang về, tài sản cho mượn. Không bình luận lúc này.
- Ước tính giá thị trường của phần việc điều hành nếu thuê người ngoài làm; con số này là mốc cho mức lương.
- Thống nhất mức lương, thù lao cho từng người có làm việc, kể cả việc anh Tuấn không nhận gì vì không tham gia điều hành.
- Bàn có cần quy chế thưởng theo kết quả không, công thức đơn giản và ngưỡng nào thì kích hoạt.
- Xem lại tỷ lệ vốn: nếu sau khi tính lương mà vẫn thấy lệch, bàn chuyển nhượng hoặc tăng vốn ở mức nào.
- Ghi tất cả vào nghị quyết của công ty, kế toán áp dụng từ kỳ lương gần nhất.
Buổi nói chuyện như thế nên làm ngay khi công ty mới lập, trước khi có lợi nhuận. Nếu đã có lãi rồi mới bàn, ai cũng nhìn vào con số cụ thể và việc nhường nhau khó hơn nhiều.
Khi ghi tỷ lệ chia khác vào điều lệ: rủi ro nằm ở đâu
Một số nhóm muốn đơn giản: ghi thẳng vào điều lệ rằng lợi nhuận chia theo tỷ lệ khác với vốn góp. Vấn đề là nguyên tắc chia theo phần vốn góp đã được Luật Doanh nghiệp 2020 nêu rõ cho công ty TNHH, và một điều khoản điều lệ đi ngược có thể bị coi là không phù hợp với luật. Khi các thành viên còn vui vẻ, không ai thắc mắc; khi xảy ra tranh chấp, người bị thiệt có thể viện dẫn luật để đòi chia lại.
Ngoài ra, cơ quan thuế nhìn vào khoản chia lợi nhuận và phần vốn góp đăng ký. Chia lệch tỷ lệ có thể khiến phần chênh lệch bị xem xét như một khoản thu nhập khác, với cách tính thuế khác. Đó là thêm một lý do để không tự làm.
Nếu ba người vẫn muốn một cơ chế chia khác thường, hãy nhờ luật sư xem xét toàn bộ cấu trúc: có thể là thay đổi tỷ lệ vốn, có thể là thoả thuận riêng giữa các thành viên về chuyển nhượng phần vốn theo mốc, có thể là chuyển sang loại hình khác. Mỗi phương án có thủ tục và chi phí, nhưng chắc chắn hơn một dòng điều lệ có thể bị vô hiệu.
Giữ cơ chế công bằng khi công ty thay đổi
Cơ chế lương và thưởng không phải viết một lần cho mãi mãi. Khi anh Tuấn nghỉ việc chỗ cũ để về điều hành cùng, hay chị My chuyển sang làm toàn thời gian, mức đóng góp đổi và lương cũng phải đổi. Ba người nên hẹn mỗi năm một lần, sau mùa quyết toán, để xem lại.
Một điểm hay bị quên là người góp nhiều vốn nhưng không làm việc vẫn có quyền được thông tin đầy đủ về lương và thưởng trả cho các thành viên khác, vì những khoản đó làm giảm lợi nhuận được chia. Minh bạch phần này giúp người góp vốn yên tâm rằng lương không bị đẩy lên để rút bớt lợi nhuận.
Cuối cùng, mọi thay đổi về tiền bạc giữa các thành viên nên có văn bản, dù chỉ là một trang nghị quyết. Bạn bè thân đến mấy cũng có lúc nhớ khác nhau, và văn bản là thứ duy nhất không thay đổi theo trí nhớ.
Với nhóm của anh Tuấn, sau buổi ngồi lại, ba người thống nhất: anh Long nhận lương giám đốc từ đầu năm sau, chị My nhận thù lao theo ngày làm việc, quy chế thưởng kích hoạt khi doanh thu vượt mức kế hoạch. Lợi nhuận cuối năm vẫn chia sáu – hai – hai. Không ai phải nhường ai, chỉ là mỗi phần đóng góp được trả qua đúng kênh của nó.
Câu hỏi thường gặp
Thành viên góp ít vốn có được hưởng lợi nhuận nhiều hơn nếu tất cả đồng ý không?
Sự đồng ý của tất cả làm giảm nguy cơ tranh chấp nhưng không thay đổi nguyên tắc luật về chia theo phần vốn góp. Cách an toàn là trả lương, thưởng cho phần công sức, hoặc điều chỉnh tỷ lệ vốn. Hỏi luật sư nếu muốn một cơ chế khác.
Lương trả cho thành viên có bị coi là chia lợi nhuận trá hình không?
Lương cho thành viên làm việc thật, mức hợp lý, có nghị quyết và bảng lương, là chi phí bình thường. Rủi ro chỉ đến khi trả lương cho người không làm việc, hoặc mức lương bất thường so với công việc. Hỏi kế toán về điều kiện tính vào chi phí.
Có bắt buộc phải chia hết lợi nhuận hằng năm không?
Không. Hội đồng thành viên có thể quyết định giữ lại một phần hoặc toàn bộ lợi nhuận để tái đầu tư. Quyết định giữ lại cũng nên ghi bằng nghị quyết để mọi thành viên cùng biết.
Năm lỗ thì thành viên điều hành có còn nhận lương không?
Lương là chi phí, không phụ thuộc lãi lỗ. Năm lỗ công ty vẫn phải trả lương đã cam kết, trừ khi các thành viên thống nhất giảm hoặc hoãn. Đây là điều nên viết sẵn trong nghị quyết về lương để không phải tranh cãi lúc khó khăn.
Chia lợi nhuận khi công ty còn nợ nhà cung cấp có được không?
Được nếu sau khi chia, công ty vẫn bảo đảm thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản đến hạn, cùng các điều kiện khác của Luật Doanh nghiệp 2020. Nếu chia xong mà mất khả năng trả nợ đến hạn, khoản chia có thể bị yêu cầu hoàn trả.