Thành viên công ty TNHH chưa góp đủ vốn như đã cam kết vẫn có thể phải chịu nợ của công ty tương ứng với phần vốn đã cam kết, đối với những nghĩa vụ phát sinh trước khi công ty đăng ký điều chỉnh vốn. Nói gọn: con số bạn ghi vào hồ sơ đăng ký không chỉ là con số trang trí, nó là trần trách nhiệm mà bạn đã tự nhận.
Nhiều người đăng ký vốn điều lệ vài tỷ đồng cho "có uy tín", nghĩ rằng không ai kiểm. Bài này giải thích vì sao lựa chọn ấy biến trách nhiệm hữu hạn thành một khoản nợ treo, khoản đó tồn tại trong bao lâu, và làm thế nào để khép nó lại theo đúng Luật Doanh nghiệp 2020. Thủ tục chi tiết khi quá hạn góp vốn là một chuyện khác; ở đây chỉ bàn chuyện tiền của bạn có bị kéo vào nợ công ty hay không.
Tình huống: ba người bạn, vốn đăng ký ba tỷ, thực góp sáu trăm triệu
Anh Tuấn và hai người bạn (ví dụ giả định) lập công ty TNHH hai thành viên trở lên kinh doanh vật liệu xây dựng. Để dễ ký hợp đồng với nhà thầu, họ đăng ký vốn điều lệ ba tỷ đồng, mỗi người cam kết một tỷ. Thực tế mỗi người chỉ chuyển vào tài khoản công ty 200 triệu. Không ai nghĩ đến chuyện đăng ký giảm vốn vì "để vậy cũng chẳng sao".
Năm thứ hai, công ty nhận lô hàng lớn trả chậm, rồi khách hàng chính không thanh toán. Công ty nợ nhà cung cấp gần hai tỷ. Tài sản công ty chỉ còn hàng tồn và công nợ khó đòi. Nhà cung cấp tra hồ sơ đăng ký, thấy vốn điều lệ ba tỷ, rồi qua luật sư đặt câu hỏi: phần vốn hai tỷ bốn trăm triệu các thành viên cam kết mà chưa góp đang ở đâu?
Câu hỏi đó có cơ sở. Theo nguyên tắc của Luật Doanh nghiệp 2020, nếu sau hạn góp vốn mà công ty chưa đăng ký điều chỉnh vốn và tỷ lệ phần vốn góp cho khớp thực tế, các thành viên chưa góp đủ phải chịu trách nhiệm tương ứng phần vốn đã cam kết với những nghĩa vụ tài chính phát sinh trong khoảng thời gian trước ngày đăng ký điều chỉnh. Tấm chắn của ba người không còn là 200 triệu mỗi người, mà có thể là một tỷ mỗi người.
Cơ chế: vì sao phần cam kết chưa nộp vẫn bị đòi
Hãy nhìn từ phía chủ nợ. Khi giao hàng trả chậm cho một công ty TNHH, nhà cung cấp chấp nhận rằng mình chỉ đòi được trong phạm vi tài sản công ty. Họ chấp nhận rủi ro đó một phần vì đọc thấy vốn điều lệ ba tỷ trên hồ sơ công khai, hiểu rằng các thành viên đã hoặc sẽ góp chừng ấy vào công ty. Nếu thành viên được phép ghi số lớn mà không chịu trách nhiệm gì về con số đó, thông tin đăng ký doanh nghiệp sẽ mất ý nghĩa.
Vì vậy luật đặt ra hai việc đi liền nhau. Thứ nhất, có hạn góp vốn: 90 ngày kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, không tính thời gian vận chuyển, nhập khẩu tài sản góp vốn hay làm thủ tục chuyển quyền sở hữu. Thứ hai, quá hạn mà chưa góp đủ thì công ty phải đăng ký điều chỉnh vốn điều lệ và tỷ lệ phần vốn góp về mức thực góp trong thời hạn luật định. Trong khoảng "trước ngày đăng ký điều chỉnh", phần cam kết vẫn được coi là lời hứa của thành viên đối với các nghĩa vụ phát sinh lúc đó.
Nguyên tắc tương tự áp dụng với chủ sở hữu công ty TNHH một thành viên: góp không đủ thì phải điều chỉnh vốn điều lệ về số đã góp, và chịu trách nhiệm tương ứng phần đã cam kết với nghĩa vụ phát sinh trước khi điều chỉnh. Thủ tục và thời hạn đăng ký điều chỉnh cụ thể, bạn nên hỏi Phòng Đăng ký kinh doanh nơi công ty đặt trụ sở.
Ba kịch bản của cùng một công ty: ai chịu bao nhiêu
Ví dụ giả định với công ty của anh Tuấn: vốn điều lệ đăng ký ba tỷ, mỗi thành viên cam kết một tỷ, thực góp 200 triệu mỗi người. Công ty nợ nhà cung cấp hai tỷ, tài sản còn lại 300 triệu.
| Kịch bản | Trạng thái vốn khi khoản nợ phát sinh | Rủi ro của mỗi thành viên (theo nguyên lý) |
|---|---|---|
| A. Đăng ký điều chỉnh vốn về 600 triệu ngay sau hạn góp | Hồ sơ công khai ghi đúng vốn thực góp | Mất phần đã góp 200 triệu; nợ còn lại là chuyện của công ty |
| B. Không điều chỉnh, nợ phát sinh sau hạn góp | Hồ sơ vẫn ghi ba tỷ | Có thể bị đòi tới phần cam kết một tỷ, tức thêm khoảng 800 triệu ngoài phần đã góp |
| C. Góp đủ một tỷ mỗi người đúng hạn | Vốn thực góp ba tỷ | Mất tối đa một tỷ đã góp; không bị đòi thêm |
Kịch bản A và C cùng giữ được tấm chắn, chỉ khác số tiền đặt vào công ty. Kịch bản B là trường hợp tệ nhất: tiền chưa góp nhưng trách nhiệm đã nhận. Các con số trên chỉ minh hoạ nguyên lý; cách chủ nợ thực hiện quyền đòi, mức độ và thủ tục phụ thuộc vụ việc và phán quyết của cơ quan có thẩm quyền.
Những biến thể của "vốn ảo" và hệ quả
Ghi vốn lớn để trúng thầu, ký hợp đồng. Bên mời thầu hay đối tác lớn thường không chỉ xem vốn điều lệ mà xem báo cáo tài chính, số dư tài khoản. Vốn trên giấy không giúp được nhiều, nhưng trách nhiệm cam kết thì đủ thật.
Chuyển tiền vào rồi rút ra ngay. Góp vốn bằng chuyển khoản rồi hôm sau chuyển về tài khoản cá nhân dưới danh nghĩa "tạm ứng" mà không có hồ sơ là góp vốn hình thức. Khi có tranh chấp, đó có thể bị coi là chưa góp hoặc rút vốn trái luật, và cả hai đều đưa bạn vào vùng trách nhiệm cá nhân.
Ghi nhận góp vốn bằng tài sản không chuyển quyền sở hữu. Khai góp chiếc xe hay mảnh đất nhưng không làm thủ tục sang tên cho công ty thì về pháp lý tài sản đó vẫn của bạn, phần vốn tương ứng chưa được góp.
Người góp vốn "đứng tên hộ". Đứng tên một phần vốn mà không thật sự góp, để người khác đứng sau, là cách làm bị cảnh báo nhiều nhất: người đứng tên nhận đủ trách nhiệm theo hồ sơ, còn thoả thuận ngầm với người kia rất khó được bảo vệ.
Sổ kế toán không khớp hồ sơ đăng ký. Vốn điều lệ ghi một số, sổ kế toán ghi nhận vốn góp số khác, là dấu hiệu cơ quan thuế và kiểm toán chú ý khi xem xét chi phí lãi vay và các khoản khác. Kế toán nên được biết ngay từ đầu con số thực góp.
Khép khoảng hở: việc cần làm nếu công ty bạn đang ở kịch bản B
Nếu đọc tới đây và nhận ra vốn đăng ký của công ty mình đang lớn hơn số thực góp, đây là trình tự gợi ý. Mỗi bước nên làm cùng kế toán và hỏi Phòng Đăng ký kinh doanh khi chuẩn bị hồ sơ:
- Đối chiếu số vốn thực góp của từng người với chứng từ: sao kê chuyển khoản vào tài khoản công ty, biên bản giao nhận và giấy tờ chuyển quyền sở hữu tài sản.
- Họp các thành viên, thống nhất phương án: góp bổ sung cho đủ, hay đăng ký giảm vốn điều lệ về mức thực góp. Ghi kết luận vào biên bản, nghị quyết.
- Chuẩn bị hồ sơ đăng ký thay đổi vốn điều lệ và tỷ lệ phần vốn góp; cập nhật sổ đăng ký thành viên và cấp lại giấy chứng nhận phần vốn góp đúng số thực.
- Báo kế toán điều chỉnh ghi nhận vốn góp trên sổ, tránh lệch giữa hồ sơ đăng ký và báo cáo tài chính.
- Với những khoản nợ đã phát sinh trong thời gian vốn còn "treo", ghi nhận riêng để các thành viên cùng biết mức rủi ro còn lại cho tới khi các khoản đó được thanh toán.
Nếu công ty đã ở tình trạng không trả được nợ đến hạn, việc điều chỉnh vốn lúc này không xoá trách nhiệm với các khoản nợ trước đó, và có thể bị xem xét kỹ. Khi đó nên hỏi luật sư trước khi nộp bất cứ hồ sơ gì.
Chủ nợ và đối tác kiểm vốn thực góp bằng cách nào
Nhiều người nghĩ con số vốn điều lệ không ai soi. Thực tế khi có khoản nợ đáng kể, phía chủ nợ hoặc luật sư của họ thường đi theo những đường sau để biết vốn đã góp thật hay chưa:
- Đối chiếu vốn điều lệ trên hồ sơ đăng ký công khai với vốn góp ghi trên báo cáo tài chính công ty đã nộp cho cơ quan thuế.
- Đề nghị xem sổ đăng ký thành viên và giấy chứng nhận phần vốn góp, nơi ghi ngày góp và giá trị đã góp của từng người.
- Yêu cầu chứng từ góp vốn: sao kê chuyển khoản vào tài khoản công ty, biên bản giao nhận tài sản, giấy tờ sang tên.
- Xem có dấu hiệu tiền góp vào rồi rút ra ngay dưới danh nghĩa tạm ứng, cho vay không có hợp đồng.
- Trong thủ tục giải quyết tranh chấp hay phá sản, các tài liệu này có thể được yêu cầu cung cấp theo trình tự luật định.
Hiểu các đường kiểm này giúp bạn tự soát trước: nếu chính bạn không chứng minh được mình đã góp bao nhiêu bằng giấy tờ, người khác sẽ coi như bạn chưa góp. Lưu chứng từ góp vốn cùng hồ sơ công ty ngay từ ngày đầu là việc rẻ nhất có thể làm.
Chọn mức vốn đăng ký để không tự đặt bẫy
Cách an toàn nhất là đăng ký đúng số bạn chắc chắn góp được trong 90 ngày đầu. Nếu kế hoạch kinh doanh cần nhiều vốn hơn về sau, bạn có thể đăng ký tăng vốn khi thật sự có tiền góp thêm; thủ tục tăng vốn không phức tạp hơn bao nhiêu so với cái giá của việc treo phần cam kết.
Khi có nhiều thành viên, hãy hỏi thẳng nhau trước khi ký hồ sơ: mỗi người sẽ chuyển bao nhiêu, vào ngày nào, bằng tiền hay tài sản gì. Ghi những điều này vào thoả thuận giữa các thành viên sáng lập. Người không chắc góp được phần của mình nên cam kết ít hơn ngay từ đầu, thay vì hứa nhiều rồi để cả nhóm chịu rủi ro.
Với ngành nghề có yêu cầu vốn tối thiểu hay điều kiện tài chính để được cấp phép, con số vốn không do bạn tự chọn hoàn toàn; khi đó vốn phải được góp thật và chứng minh được. Nên hỏi cơ quan cấp phép chuyên ngành về yêu cầu hiện hành trước khi đăng ký.
Câu hỏi thường gặp
Hết hạn 90 ngày mà chưa góp đủ vốn thì công ty có bị xử phạt không?
Việc không đăng ký điều chỉnh vốn đúng hạn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định hiện hành. Mức phạt và thủ tục cụ thể nên hỏi Phòng Đăng ký kinh doanh. Điều quan trọng hơn với người góp vốn là trách nhiệm với nợ phát sinh trong thời gian chưa điều chỉnh.
Nếu chủ nợ đòi phần vốn chưa góp thì tiền đó trả cho ai?
Về nguyên lý phần vốn cam kết là nghĩa vụ của thành viên đối với công ty, nên việc thực hiện thường gắn với việc thanh toán nghĩa vụ của công ty với chủ nợ. Cách thức cụ thể tuỳ vụ việc và thủ tục giải quyết, nên hỏi luật sư khi đã có tranh chấp.
Đã đăng ký giảm vốn rồi thì có còn bị đòi phần cam kết cũ không?
Với các nghĩa vụ phát sinh sau ngày đăng ký điều chỉnh, phần cam kết cũ không còn là căn cứ. Với các nghĩa vụ phát sinh trước đó, nguyên tắc trách nhiệm tương ứng phần cam kết vẫn có thể được áp dụng. Vì vậy điều chỉnh càng sớm càng thu hẹp khoảng hở.
Công ty TNHH một thành viên có bị áp dụng nguyên tắc này không?
Có. Chủ sở hữu công ty TNHH một thành viên góp chưa đủ vốn điều lệ thì phải đăng ký điều chỉnh về số đã góp, và chịu trách nhiệm tương ứng phần đã cam kết với nghĩa vụ phát sinh trước khi điều chỉnh. Cơ chế giống công ty nhiều thành viên.
Góp vốn bằng tiền mặt nộp vào quỹ công ty có được không?
Nhiều quy định về thanh toán và thuế ưu tiên hoặc yêu cầu chứng từ qua ngân hàng; với doanh nghiệp, góp vốn qua tài khoản là cách dễ chứng minh nhất. Hãy hỏi kế toán và cơ quan thuế về yêu cầu hiện hành trước khi góp bằng tiền mặt.
Đối tác xem được vốn điều lệ công ty mình ở đâu?
Vốn điều lệ là thông tin đăng ký doanh nghiệp được công bố công khai trên cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, nên bất cứ ai cũng tra được. Vì vậy con số bạn đăng ký luôn có người đọc, đặc biệt là chủ nợ khi có chuyện.