Công ty TNHH chỉ được giải thể khi bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác, và không đang trong quá trình giải quyết tranh chấp tại toà án hoặc trọng tài — đó là điều kiện của Luật Doanh nghiệp 2020. Còn nợ nhà cung cấp không chặn đường giải thể, miễn là trong quá trình giải thể công ty trả được hết, bằng tiền thu về, tài sản bán đi, hoặc nhờ chủ nợ đồng ý giãn, giảm hay chuyển khoản nợ. Nếu không thể trả hết theo cách nào, con đường đúng không còn là giải thể mà là phá sản.
Ví dụ giả định: anh Thắng có một công ty TNHH kinh doanh vật liệu xây dựng nhỏ ở Thái Nguyên. Thị trường chậm, anh quyết định đóng cửa. Công ty còn hàng tồn, còn vài khoản khách nợ, và nợ ba nhà cung cấp xi măng, thép, gạch. Anh muốn biết mình có giải thể được không và bắt đầu từ đâu.
Bước đầu: lập bức tranh nợ và tài sản thật
Mọi quyết định đều bắt đầu từ hai danh sách. Danh sách thứ nhất là những gì công ty có thể thu về: tiền trong tài khoản, khoản phải thu của khách (chia theo khả năng đòi được), hàng tồn kho tính theo giá có thể bán nhanh chứ không phải giá vốn, xe, kho, máy móc theo giá có người mua. Danh sách thứ hai là mọi khoản phải trả: lương và các khoản cho người lao động, bảo hiểm xã hội, thuế còn nợ, nợ nhà cung cấp, nợ ngân hàng, tiền khách trả trước chưa giao hàng.
Với công ty anh Thắng, giả sử tổng có thể thu về khoảng 1,2 tỷ đồng, tổng phải trả khoảng 1 tỷ đồng (ví dụ giả định). Trên giấy, công ty trả được hết. Nhưng hàng tồn có thể bán không được giá, khách có thể chậm trả. Vì vậy cần một con số thận trọng: nếu chỉ thu được bảy phần mười số dự kiến thì còn đủ không?
Hai danh sách nên lập trên cùng một ngày chốt số và có chữ ký của người lập, vì chúng sẽ là căn cứ cho phương án giải quyết nợ gửi các chủ nợ. Khoản nào chưa chắc, như tiền một khách đang khiếu nại chất lượng hàng, ghi riêng một dòng “chưa chắc thu được” thay vì cộng gộp vào tổng; chủ nợ đọc phương án sẽ tin con số hơn khi thấy anh Thắng không tô hồng phần tài sản.
Nếu phần thận trọng vẫn đủ trả hết, anh Thắng có thể đi đường giải thể. Nếu sát nút hoặc thiếu, anh phải thương lượng với chủ nợ trước khi ra quyết định giải thể, vì một khi đã công bố giải thể, các chủ nợ sẽ đòi cùng lúc. Nếu thiếu nhiều và không có cách bù, đọc kỹ phần về phá sản ở cuối bài.
Thứ tự trả nợ khi giải thể
Luật Doanh nghiệp 2020 quy định thứ tự thanh toán các khoản nợ khi giải thể. Thứ tự này áp dụng cả khi tiền đủ, để không ai được trả trước người đứng trên mình.
| Thứ tự | Khoản nợ | Ghi chú cho công ty nhỏ |
|---|---|---|
| 1 | Nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và quyền lợi khác của người lao động theo thoả ước, hợp đồng | Chốt sổ bảo hiểm cho nhân viên là việc cần làm sớm |
| 2 | Nợ thuế | Quyết toán thuế đến thời điểm giải thể; kế toán xác định số cuối cùng |
| 3 | Các khoản nợ khác | Nợ nhà cung cấp, ngân hàng, tiền khách trả trước, các khoản khác |
| Sau cùng | Phần còn lại chia cho thành viên | Theo tỷ lệ phần vốn góp, sau khi đã trả hết các nhóm trên |
Nhà cung cấp của anh Thắng nằm ở nhóm thứ ba. Điều đó có nghĩa là anh không được dùng tiền thu về để trả nhà cung cấp quen trước, trong khi lương nhân viên và thuế còn nợ. Đồng thời, anh cũng không được chia tiền cho chính mình khi nhóm thứ ba chưa được trả xong. Cách xử lý khoản nợ có tài sản bảo đảm, như khoản vay ngân hàng có thế chấp kho, nên hỏi kế toán và ngân hàng.
Thương lượng với nhà cung cấp: những gì thường làm được
Giãn thời hạn. Xin trả trong vài tháng thay vì một lần, gắn với lịch thu nợ khách và bán hàng tồn. Nhà cung cấp lâu năm thường chấp nhận nếu thấy kế hoạch rõ ràng.
Trả bằng hàng. Trả lại cho nhà cung cấp thép một phần hàng tồn còn nguyên, theo giá hai bên thống nhất, có hoá đơn hoặc chứng từ trả hàng. Cách này giảm nợ và giảm hàng tồn cùng lúc.
Giảm một phần nợ. Nhà cung cấp có thể đồng ý giảm một phần để được trả nhanh phần còn lại. Thoả thuận phải lập thành văn bản; phần nợ được giảm có thể có hệ quả thuế cho công ty, hỏi kế toán.
Chuyển khoản nợ cho người khác. Một người mua lại kho hoặc khách hàng lớn nhận trả thay khoản nợ, trừ vào số họ phải trả cho công ty. Việc chuyển nghĩa vụ trả nợ cần chủ nợ đồng ý theo Bộ luật Dân sự 2015.
Thành viên tự nguyện bù. Nếu thiếu một ít, thành viên có thể cho công ty vay hoặc góp thêm để trả nốt. Đây là lựa chọn tự nguyện, không phải nghĩa vụ của thành viên công ty TNHH ngoài phạm vi vốn đã cam kết, trừ khi họ đã ký bảo lãnh cá nhân.
Trình tự giải thể khi còn nợ: chỗ khác so với công ty sạch nợ
Các bước chung của giải thể đã có nhiều tài liệu hướng dẫn. Với công ty còn nợ, những điểm sau cần làm kỹ hơn:
- Ra quyết định hoặc nghị quyết giải thể, trong đó có phương án giải quyết nợ: danh sách chủ nợ, số nợ, thời hạn, địa điểm và cách thanh toán, cách và thời hạn giải quyết khiếu nại của chủ nợ.
- Gửi quyết định giải thể kèm phương án giải quyết nợ cho các chủ nợ, người lao động, người có quyền lợi liên quan, và gửi cơ quan đăng ký kinh doanh để công bố theo quy định.
- Thu nợ, bán tài sản theo kế hoạch; mọi khoản thu đi vào tài khoản công ty, không vào tài khoản cá nhân.
- Trả nợ đúng thứ tự luật định; mỗi lần trả có chứng từ ngân hàng và biên bản đối chiếu với chủ nợ.
- Quyết toán thuế, chốt nghĩa vụ với cơ quan thuế và bảo hiểm xã hội.
- Khi mọi khoản đã thanh toán xong, nộp hồ sơ giải thể với xác nhận đã thanh toán hết nợ; thời hạn và thành phần hồ sơ kiểm với Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính.
Từ khi có quyết định giải thể, luật cấm một số việc như cất giấu, tẩu tán tài sản, từ bỏ quyền đòi nợ, chuyển khoản nợ không có bảo đảm thành có bảo đảm, ký hợp đồng mới trừ khi để thực hiện giải thể. Đọc danh sách cấm trước khi ký bất cứ giấy tờ nào trong giai đoạn này.
Những việc tuyệt đối tránh
Khi tiền không đủ, có những cách “xử lý nhanh” khiến người quản lý mang thêm trách nhiệm cá nhân. Chúng chỉ được nêu ở đây để cảnh báo:
- Trả nhà cung cấp quen trước, bỏ mặc người khác. Vi phạm thứ tự và nguyên tắc đối xử công bằng giữa chủ nợ cùng nhóm.
- Chuyển hàng, xe sang tên người nhà hoặc công ty khác với giá rẻ. Đó là tẩu tán tài sản; giao dịch có thể bị huỷ và người thực hiện chịu trách nhiệm.
- Nộp hồ sơ giải thể với xác nhận đã trả hết nợ trong khi chưa trả. Luật Doanh nghiệp 2020 quy định người ký và các thành viên liên quan phải liên đới chịu trách nhiệm thanh toán số nợ chưa trả khi hồ sơ giải thể không chính xác.
- Bỏ công ty để treo và “biến mất”. Nợ không mất; người đại diện vẫn có thể bị tìm đến, cùng với các hệ quả của việc công ty bỏ trụ sở.
- Bán “vỏ” công ty cho người lạ để đẩy nợ. Nợ vẫn thuộc về công ty và chủ nợ vẫn đòi; người bán có thể bị liên lụy nếu người mua dùng công ty làm việc trái luật.
Khi tiền không đủ: đến lúc nghĩ tới phá sản
Nếu sau khi tính thận trọng và thương lượng, công ty vẫn không thể trả hết, giải thể không còn là con đường đúng. Luật Phá sản 2014 coi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán khi không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong ba tháng kể từ ngày đến hạn; khi đó người đại diện theo pháp luật có nghĩa vụ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản.
Phá sản nghe nặng nề, nhưng nó tồn tại chính là để chia phần tài sản còn lại cho các chủ nợ một cách công bằng dưới sự giám sát của toà án, và để khép lại công ty theo đúng luật. Với công ty TNHH, thành viên chỉ mất phần vốn đã góp, trừ những khoản họ đã bảo lãnh cá nhân. Ngược lại, cố tình kéo dài, trả lén cho người này người kia, rồi để công ty treo là con đường khiến người quản lý mang trách nhiệm nặng hơn.
Trước khi quyết định, anh Thắng nên ngồi với kế toán để có số liệu chính xác và gặp một luật sư doanh nghiệp. Luật về phá sản đang trong quá trình được rà soát, sửa đổi; kiểm văn bản hiện hành trước khi làm.
Câu hỏi thường gặp
Nhà cung cấp không đồng ý giãn nợ thì có giải thể được không?
Được, nếu công ty vẫn trả được đủ khoản nợ đó trong quá trình giải thể theo phương án đã thông báo. Giãn nợ chỉ giúp khi tiền về chậm. Nếu không trả được và chủ nợ không đồng ý cách khác, nên tính tới con đường phá sản.
Chủ công ty có phải lấy tiền riêng trả nợ cho công ty không?
Thành viên công ty TNHH chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn đã cam kết góp. Nếu đã góp đủ và không ký bảo lãnh cá nhân, về nguyên tắc không phải trả nợ công ty bằng tài sản riêng. Nếu chưa góp đủ hoặc đã bảo lãnh, tình hình khác.
Nợ nhà cung cấp có chứng từ chưa rõ ràng thì xử lý thế nào?
Đối chiếu công nợ bằng văn bản với từng nhà cung cấp trước khi lập phương án giải quyết nợ. Chỗ chênh lệch nên giải quyết dứt điểm, vì nếu để chủ nợ khiếu nại trong quá trình giải thể, việc kéo dài và có thể thành tranh chấp tại toà, chặn đường giải thể.
Có thể giải thể khi khách hàng còn nợ công ty không?
Được. Khoản khách nợ là tài sản của công ty; trong quá trình giải thể, công ty đòi về để trả nợ. Nếu không đòi được, có thể bán khoản nợ hoặc xử lý theo phương án được thành viên quyết định, có chứng từ. Không được tự bỏ quyền đòi nợ.
Giải thể khi còn khoản vay ngân hàng có thế chấp thì sao?
Khoản vay phải được trả hoặc xử lý với ngân hàng trong quá trình giải thể; tài sản thế chấp thường được bán để trả khoản vay đó. Làm việc với ngân hàng từ đầu để có phương án, tránh tự bán tài sản đang thế chấp.
Người lao động có được trả trước nhà cung cấp không?
Có. Theo thứ tự luật định, các khoản nợ lương, trợ cấp và bảo hiểm của người lao động được trả trước nợ thuế và các khoản nợ khác. Chủ công ty nên ưu tiên chốt các khoản này sớm.
